Wie bepaalt wat normaal is

Het woord normaal klinkt alsof het iets natuurlijks is. Als het vanzelf ontstaat. Alsof het gewoon betekend wat de meeste mensen doen. Maar als je er wat langer over nadenkt, is normaal eigenlijk helemaal niet zo’n onschuldig woord. Normaal bepaalt namelijk wat acceptabel is, wat wenselijk is en hoe een leven er ongeveer uit hoort te zien.

Niemand kan precies uitleggen wat normaal is, maar iedereen weet wel wanneer iemand niet normaal is. Dat betekent dus dat normaal geen vast definitie is, maar een soort onzichtbare grens. Een kader waar je binnen hoort te blijven, zonder dat iemand dat kader ooit echt heeft uitgelegd.

Als naar de maatschappij kijkt, zie je dat normaal gedrag eigenlijk al heel vroeg wordt aangeleerd. Op school leer je stilzitten, luisteren, opdrachten maken, op tijd komen, samenwerken, toetsen maken en functioneren in een systeem met regels en structuur. Dat zijn op zich logische dingen, maar het leert je ook iets anders: aanpassen aan een systeem dat al bestaat.

Daarna komt werk. Op tijd beginnen, uren maken, salaris krijgen, belasting betalen, misschien een huis kopen, vaste lasten, pensioen opbouwen. Ook dat is op zich logisch, maar het laat ook zien dat er een vrij duidelijk pad is dat als normaal wordt gezien. Een pad waar de meeste mensen op terechtkomen, vaak zonder dat ze zich echt afvragen of het hun eigen pad is, of gewoon het pad dat er ligt.

Normaal wordt dus niet alleen bepaald door wat mensen toevallig doen, maar ook door hoe systemen zijn ingericht. school, werk, belastingen, hypotheken, pensioen, verzekeringen.. het zijn allemaal structuren die een bepaald leven logisch maken. Niet per se omdat dat het beste leven is voor iedereen, maar omdat het een voorspelbaar leven is. En voorspelbaarheid maakt systemen stabiel.

Psycholoog Daniel Kahneman schrijft in Thinking, Fats and Slow dat mensen een groot deel van hun leven op automatische piloot leven. We nemen snelle beslissingen op basis van wat we kennen, wat we gewend zijn en wat andere mensen doen. Dat kost minder energie dan overal bewust over nadenken. Misschien is normaal gedrag dus niet altijd een bewuste leuze, maar vaak gewoon automatisch gedrag. We doen wat we zien, wat we kennen n wat veilig voelt. En als de meeste mensen hetzelfde doen, gaan we dat normaal noemen.

Als veel mensen naar school gaan, daarna werken, een huis kopen en tot hun pensioen blijven werken, dan wordt dat normaal. Niet omdat iedereen dat bewust heeft gekozen, maar omdat het het pad is dat het meest voor de hand ligt binnen het systeem dat we hebben gebouwd.

Normaal is dus niet alleen een sociaal begrip, maar ook een economisch begrip. Een voorspelbare bevolking is namelijk makkelijker te organiseren. Als mensen ongeveer hetzelfde pad volgen.. school, werk, huis, pensioen.. dan blijft een economie stabiel, blijven systemen draaien en blijft alles voorspelbaar. Dat betekent niet dat iemand bewust bepaalt hoe iedereen moet leven, maar wel dat systemen gedrag sturen door bepaalde keuzes makkelijker te maken dan andere.

Een vast baan maakt een hypotheek makkelijker.
Ondernemen is risicovoller.
Minder werken betekent minder inkomen.
Buiten systemen vallen betekent minder zekerheid.

Dus kiezen veel mensen niet per se voor wat ze het liefst willen, maar voor wat het meest logisch, veilig en geaccepteerd is. En dat noemen we dan normaal.

Misschien is normaal dus niet wat het beste is voor een individu, maar wat het meest voorspelbaar is voor een systeem.

De vraag is daarom misschien niet of je normaal bent. De vraag is misschien of normaal leven automatisch betekent dat je het leven leit dat bij je past.

Want iets kan normaal zijn, en toch niet goed zijn voor je.
Iets kan normaal zijn, en toch niet vrij voelen.
Iets kan normaal zijn, en toch niet jouw leven zijn.

Misschien is de belangrijkste vraag daarom niet:
Is dit normaal?

Maar:

Is dit het leven dat ik wil leiden?