Het onzichtbare kader

* Betekenis & waarneming

Ik denk dat mijn verwarring over het woord normaal al vroeg begon. Niet omdat ik het woord niet begreep, maar omdat niemand het ooit uitlegde. Toch leek iedereen te weten wat normaal was en wanneer je dat niet was. Het was alsof er onzichtbare regels waren waar iedereen zich aan hield, zonder dat ze ergens op papier stonden.

Normaal leek niet te betekenen dat iets goed was of dat iemand gelukkig was. Normaal leek vooral te betekenen dat je niet te veel afweek. Dat je deed wat de meeste mensen deden. Dat je binnen een soort onzichtbare kader bleef waar niemand het echt over wilde hebben, maar waar iedereen zich wel naar gedroeg.

Ik keek vaak naar mensen en probeerde dan te begrijpen waarom dingen gingen zoals je gingen. Waarom mensen bepaalde keuzes maakten, waarom ze bleven in situaties waar ze niet gelukkig waren, waarom ze dingen deden omdat het hoorde in plaats van omdat ze het echt wilden. En toch werd dat normaal genoemd.

Dus ergens begon ik me af te vragen of normaal misschien niet hetzelfde is als logisch, gezond of gelukkig, maar gewoon betekend dat iets vaak voorkomt. Dat iets geaccepteerd is. Dat het binnen het systeem past.

Normaal is eigenlijk gewoon het gemiddelde. En een gemiddelde zegt niets over wat goed is voor een individu.

Dat besef kwam pas veel later echt binnen, maar als ik terugkijk denk ik dat ik dat als kind al een beetje voelde, zonder dat ik het toen zo kon verwoorden.

Stiller worden om te passen

* Gedrag & psyche

Omdat ik vaak hoorde dat ik ’te veel’ was en niet normaal, begon ik mezelf aan te passen. Niet bewust van de ene op de andere dag, maar langzaam. Ik werd stiller, keek meer, luisterde meer, zei minder. Ik probeerde te begrijpen wat mensen van mij verwachtten zodat ik me daarnaar kon gedragen.

Ik denk dat veel mensen dit doen zonder dat ze het doorhebben. Je past je aan op school, op werk, in groepen, in relaties. Je leert wat wel en niet gewaardeerd wordt en daar ga je je naar gedragen. Niet omdat je dat zelf wilt, maar omdat je erbij wilt horen, omdat je geen probleem wilt zijn, omdat je geaccepteerd wilt worden.

Maar aanpassen heeft ook een andere kant. Als je je lang genoeg aanpast, ga je op een gegeven moment geloven dat dat aangepaste gedrag is wie je bent. Dan wordt het geen rol meer die je speelt, maar een identiteit die je aanneemt. Je denkt dat je rustig bent, of stil, of bescheiden, of onzeker, terwijl je misschien eigenlijk gewoon iemand bent die zich jarenlang heeft aangepast.

En dat is misschien wel het lastige van normaal proberen te zijn. Je raakt langzaam een beetje verder weg van wie je eigenlijk was voordat je leerde hoe je moest zijn.

De rekening van aanpassen

* Lichaam & dagelijks leven

Wat je hoofd vaak nog kan volhouden, kan je lichaam op een gegeven moment niet meer volhouden. Je kunt jezelf jaren aanpassen, dingen doen omdat ze logisch zijn, omdat ze horen, omdat het zo gaat… maar ergens bouwt er spanning op.

Ik denk dat mijn paniek aanvallen burnout daar ook voor een groot deel vandaan komt. Niet alleen van hard werken, maar van jarenlang proberen in een vorm te passen die eigenlijk helemaal niet bij mij paste. Van mezelf kleiner maken, stiller maken, aanpassen, meedraaien, terwijl er ergens van binnen altijd een gevoel zat dat het niet helemaal klopte.

Je kunt best lang leven op wilskracht en aanpassen, maar je lichaam houdt een soort boekhouding bij. En op een gegeven moment komt er een moment dat je lichaam zegt: nu is het genoeg.

Dan word je moe.
Of onrustig.
Of gespannen.
Of je krijgt paniek.
Of je brandt gewoon op.

En dan ga je vaak pas terugkijken en denken: wanneer ben ik eigenlijk begonnen met mezelf aanpassen?

Buiten het kader

* Betekenis & waarneming (nu)

Nu ik langzaam uit mijn burnout kom, kijk ik ook anders naar het woord normaal dan vroeger. Vroeger dacht ik dat normaal iets was wat ik moest worden. Iets waar ik dichterbij moest komen. Iets wat beter was dan anders zijn.

Nu zie ik dat normaal betekent dat je binnen een systeem past. Dat je voorspelbaar bent. Dat je meedraait. Dat je doet wat er verwacht wordt zodat alles blijft functioneren zoals het is ingericht.

Dit systeem is niet gemaakt voor de individu. Dit is een systeem gemaakt voor stabiliteit en voorspelbaarheid.

Dus misschien zijn mensen die niet zo goed in het systeem passen niet raar of moeilijk, maar gewoon minder geschikt om in een standaardvorm te leven.

Misschien is normaal zijn helemaal niet het doel. Misschien is het doel dat je leven bij je past, ook als het er voor anderen niet normaal uitziet.

En misschien begint alles met die ene vraag:

Wil ik eigenlijk wel normaal zijn?

---

Ik dacht lang dat het probleem was dat ik niet normaal was. Later kwam ik erachter dat het probleem ergens anders lag. Dit was nog maar het begin van een veel groter verhaal.